Zeekaarten


De eerste maal dat je een zeekaart onder ogen krijgt, zie je vast sterretjes…. Het is dan ook geen sinecure om zonder voorkennis wegwijs te geraken in dit doolhof van lijntjes, symbolen, kleuren en afkortingen. In deze ‘Hoe werkt dat?’ proberen we alvast enkele van de belangrijkste kenmerken te duiden. Wie elk symbooltje verklaard wil zien, kan de nieuwe uitgave raadplegen van de Nederlandstalige “INT 1”, een overzicht van de internationale tekens, afkortingen en begrippen die voorkomen op de Nederlandse en Belgische zeekaarten.

Breedte- en lengtegraden

Posities op een zeekaart worden aangegeven in breedte- en lengtegraden. Deze verwijzen naar een stel denkbeeldige lijnen op de Aarde, parallellen en meridianen genoemd. Meridianen verbinden de polen met elkaar en laten ons toe de lengte uit deze lijnen af te leiden. De referentiemeridiaan is de meridiaan van Greenwich. Parallellen lopen evenwijdig met de evenaar en laten ons toe de breedte te bepalen. De evenaar zelf verdeelt de aarde in twee halfronden, het noordelijk en het zuidelijk halfrond. Op een zeekaart worden de breedte en lengte in graden, minuten en tienden van minuten uitgedrukt. De Vlaamse Hydrografie (MDK-afdeling Kust) gebruikt het geografische referentiestelsel World Geodetic System 1984, afgekort WGS84. Dit stelsel houdt rekening met de afgeplatte vorm van de polen en wordt standaard in GPS-systemen gebruikt. De internationale nautische mijl of zeemijl is gelijk aan de boog van een hoek van 1 minuut. De lengte van een nautische mijl is dus gelijk aan de omtrek van de Aarde (ca. 40.000 km), gedeeld door 360 (= 1 graad) en nog eens gedeeld door 60 om de lengte van 1 minuut te bekomen. Het resultaat is een lengte van 1852 meter. Afstanden op een zeekaart kunnen dus enkel worden gemeten met behulp van de verticale schaalbaar van de (horizontale) breedtelijnen of meridianen.

Dieptelijnen en -kleuren

dieptelijnen en dieptekleuren

Op een zeekaart stellen de volle lijnen de dieptelijnen voor. Losse cijfers geven de waarden van puntmetingen weer. Om in een oogopslag een idee te krijgen van de diepte in een bepaalde zone, worden naast wit ook twee verschillende blauwtinten gebruikt. De donkerste zones zijn tussen 0 en 5 m diep, de lichtblauwe zones tussen 5 m en 10 m en de witte zones zijn het diepst, nl. meer dan 10 m. De Vlaamse Hydrografie is voortdurend in de weer met het peilen van de zeebodem. Ze beschikt hiervoor over het peilvaartuig Ter Streep, een vaartuig dat eigendom is van Vloot. Om de zes jaar wordt het volledige gebied van de Vlaamse kust in kaart gebracht - één deelzone per jaar. Er worden verschillende akoestische methodes toegepast om de topografie van de zeebodem in beeld te brengen. Op basis van deze gegevens worden de zeekaarten regelmatig geactualiseerd. De zeebodem vóór onze kust is rijk aan zandbanken en kleinere oneffenheden.

Wrakken opgehelderd


symbool voor wrakken op een zeekaart

Hier zien we de wrakken van de Nashaba
en de Mont Louis. Het streepje onder de cirkel geeft
aan dat deze diepte werd afgedregd door een duiker
of met een dregtuig

In het Belgisch deel van de Noordzee liggen 240 geregistreerde wrakken. Ze zijn op een zeekaart aangeduid met de code ‘Wk’ (van het Engelse ‘wreck’ = wrak). Soms staat hun naam erbij voor zover die gekend is. Uit de extra symbolen kan worden afgeleid of delen van het wrak soms boven water uitsteken, op welke diepte het wrak gedregd werd, en of het wrak eventueel al is geruimd (symbool: #). Er kunnen immers altijd nog resten achterblijven of weer boven komen die een gevaar voor de scheepvaart betekenen. Afdreggen met een dregtuig is een omslachtige procedure die echter wel het meeste zekerheid biedt over het hoogste punt van het wrak. Het gebeurt door twee schepen een kabel te laten voorttrekken boven een wrak, zodanig dat het hoogste punt kan worden bepaald. Als op de zeekaart onder de aangegeven diepte van het wrak geen streepje staat, dan werd de diepte enkel bepaald met een echosounder, een meetsysteem dat gebruik maakt van geluidsgolven. Als die net naast een uitstekende schoorsteen of mast heeft gemeten, kunnen zeevarenden alsnog voor verrassingen komen te staan.

locaties van de wrakken voor de Vlaamse kust

Locaties van de wrakken voor de kust. Klik op de kaart voor een grotere versie

Namen van banken en geulen

Op de Vlaamse zeekaarten staan de verschillende banken en geulen met naam aangeduid. Het Belgisch deel van de Noordzee wordt immers gekenmerkt door een groot aantal zandbanken. Deze liggen gegroepeerd in vier clusters: de Kustbanken, de Vlaamse Banken, de Hinder Banken en de Zeelandbanken. De Kustbanken en de Zeelandbanken lopen nagenoeg evenwijdig aan de kustlijn. De as van de Vlaamse- en Hinder Banken vertoont een duidelijke hoek t.o.v. de kust. Deze banken bemoeilijken de scheepvaart sterk, maar gelukkig zijn de meeste eerder stabiel en veranderen ze niet voortdurend van plaats.

Meetpalen als wakers over onze kustlijn


symbool voor meetpalen op een zeekaart

Aangezien het grootste gedeelte van het aardoppervlak uit water bestaat, zijn metingen op zee absoluut noodzakelijk om nauwkeurige weersvoorspellingen te kunnen doen. Het meetnet van de Vlaamse Hydrografie, het Meetnet Vlaamse Banken, bestond aanvankelijk uit een meetnet van golfboeien die gegevens verzamelden voor de uitbreiding van de haven van Zeebrugge. Later werd het uitgebreid met meetpalen en groeide het uit tot een geïntegreerd systeem.

Over vorm, kleur, toptekens en lichtsignalen van boeien


symbool voor boeien op een zeekaart

Hier zien we een rode(R) en een groene(G)
laterale boei en een noordkardinaalboei(BY).

Om veilig te navigeren, is bebakening een welgekomen hulpmiddel ter aanvulling van de zeekaart. De schipper dient zelf in te schatten tot hoever hij de bebakening vertrouwt - er kan bv. een licht uitgevallen zijn - en hoe actueel zijn kaart is.
Tot in de jaren 1960 had elke oeverstaat nog zowat zijn eigen signalisatie, wat uiteraard tot verwarring en zelfs ongevallen leidde. De International Association of Lighthouse Authorities (IALA), die in Frankrijk gevestigd is, heeft daarom een internationaal betonningssysteem ingevoerd dat nu wereldwijd in voege is.
Het aantal verschillende boeien en bakens en hun lichtkarakters loopt zeer hoog op, de symbooltjes die ervoor terug te vinden zijn op de zeekaarten evenzeer. Hier geven we slechts enkele voorbeelden. Als u meer wilt weten, lees dan het artikel over boeien en bakens.
Laterale boeien zijn stomp (rode bakboordboei) of spits (groene stuurboordboei) en hun symbool op de zeekaart is respectievelijk vergezeld van een “R” of “G”. Verder staat de naam van de boei vermeld, alsook de lichtsignalen die ter herkenning worden uitgestuurd. Een kardinale boei heeft de karakteristieke driehoekige toptekens en wordt vergezeld van de letters “BY” in diverse combinaties (black-yellow = zwart-geel).

Verboden te ankeren


symbool voor verboden te ankeren op een zeekaart

Op sommige plaatsen is het verboden te ankeren, bv. waar zich kabels of een oud munitiestort in de zeebodem bevinden. Dit wordt op een zeekaart aangegeven met een geschrapt anker. Soms kan hier ook een visverbod aan gekoppeld zijn. In de Berichten aan Zeevarenden nr.1 zit ook een waarschuwing vervat tegen ankeren in de nabijheid van onderzeese kabels en pijpleidingen.

Militair oefengebied, geen twijfel mogelijk


symbool voor mijnengebied op een zeekaart

zone waar geoefend wordt op het leggen van mijnen

Militaire schietoefengebieden worden uitgebreid gesignaleerd. Naast de aanduiding op de kaart van de zones waar deze oefeningen plaatsgrijpen, worden de data waarop schietoefeningen gebeuren ook aangekondigd in de Berichten aan Zeevarenden (BaZ). Daarnaast vestigt een signalisatie in de top van de mast van de Nieuwpoortse watertoren de aandacht op de aan de gang zijnde oefeningen. En een signalisatiepaneel rechts van de uitgang van de havengeul in Nieuwpoort vermeldt: “gevaar - danger - zeewaartse schietoefeningen - info VHF 67 C/S:SN”. Op dit kanaal kan informatie worden bekomen tijdens de oefeningen. Naast het symbool dat de zone voor schietoefeningen aangeeft, bestaan ook militaire beperkte zones en zones waar geoefend wordt op mijnen leggen.

Gaspijpleidingen en telecommunicatiekabels


telecommunicatiekabels

telecommunicatiekabels


pijpleiding gas

pijpleiding gas

Elektriciteitskabels worden op de kaart in het magenta aangeduid. Schepen dienen in de buurt van kabels voorzorgen te nemen om ankeren te vermijden. Er kunnen immers ernstige stoornissen in verbinding of aanvoer ontstaan bij beschadiging van de kabels, reparatiekosten kunnen zeer hoog oplopen en beschadiging van deze kabels kan zelfs levensgevaarlijk zijn. Pijpleidingen voor gas, olie, water, … hebben elk een eigen symbool. Ook waar zich pijpleidingen bevinden dient de scheepvaart voorzorgen te nemen om ankeren te vermijden wegens het grote gevaar dat dit kan opleveren.

Het verkeersscheidingsstelsel: een autosnelweg met middenberm op zee


gescheiden verkeer op zee

gescheiden verkeer op zee

De Noordzee is één van de drukst bevaren zeeën ter wereld. Vooral in het verkeersscheidingsstelsel door de Straat van Dover is er een intens scheepvaartverkeer met ongeveer 150.000 scheepsbewegingen per jaar of gemiddeld 400 schepen per dag. Hierbij komen nog ongeveer 600 overvaarten per dag, voornamelijk door schepen die het verkeersscheidingsstelsel kruisen. Dit stelsel, dat bepaald is door de Internationale Maritieme Organisatie (IMO), heeft tot doel de veiligheid van deze drukke scheepvaart te verhogen door de schepen die in een tegenovergestelde richting varen te scheiden van elkaar. Het voorziet een soort snelweg voor schepen, waar niet geankerd mag worden, het verkeer niet gekruist mag worden, ingevoegd moet worden bij een zo klein mogelijke hoek enz. Schepen die geen gebruik (moeten) maken van dit stelsel, zoals vissersvaartuigen die aan het werk zijn, vaartuigen korter dan 20 meter, zeilvaartuigen, ... dienen deze snelweg met een zo ruim mogelijke marge te vermijden en mogen een vaartuig dat deze verkeersbaan volgt, niet hinderen.

Extra info

  • Havenoverleg


    De presentaties van het havenoverleg
  • Getijtafels



  • Jaarboek MDK 2016


    Jaarboek MDK 2016

    Jaarboek MDK 2016 (PDF)
    Dit jaarboek biedt een overzicht van de activiteiten van MDK in 2016
  • MDK-Actueel


    MDK-Actueel 42
    MDK-Actueel 42 - juni 2017 (PDF 553Kb)
    Doop SIRIUS, Dynamische kielspeling, Transport loodsen, Loodsenvervoer Hybride, Uitbreiding Zwin, Zandsuppleties, Maritieme wetenschappen, Binnenvaartopleiding, Archief, Blauwe Loper
  • Kaart MDK


    Kaart MDK
    Ontdek de verschillende locaties van MDK in Vlaanderen.
  • Kustweerbericht


    De Panne tot Oostende
    temperatuur16 °C

    wind eerst WZW, later NNW 5 tot 3 Bft.

    Oostende tot Knokke-Heist
    temperatuur16 °C

    wind eerst WZW, later NNW 5 tot 3 Bft.

    Bron: www.kustweerbericht.be